Hesaplama
Bu araç ne gösterir?
İş kazası, trafik kazası ya da başka bir haksız fiil sonucu kalıcı sağlık kaybı yaşayan kişi, çalışma gücündeki azalma nedeniyle maddi tazminat isteyebilir. Bu hesap teknik uzmanlık gerektirir ve genellikle bilirkişiye yaptırılır; araç, mantığını basitleştirerek kaba bir gösterge sunar.
Yasal dayanak
Bedensel zararda tazminat kapsamı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 54. ve devamı maddelerinde düzenlenir. İş kazalarında işverenin sorumluluğu ayrıca 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesinde değerlendirilir.
Hesaplama mantığı
Araç dört değeri çarpar: Yıllık net gelir × maluliyet oranı × karşı tarafın kusur oranı × kalan çalışma yılı.
Örnek
Yıllık net geliri 240.000 TL, kalıcı maluliyeti %25, karşı tarafın kusuru %60 olan ve 15 yıllık kalan çalışma süresi alınan bir kişi için araç 240.000 × 0,25 × 0,60 × 15 = 540.000 TL gösterir.
Araca dahil olmayan unsurlar
- Bilirkişi, kişinin bakiye ömrünü yaşam tablolarına göre hesaba katar.
- Gelecekteki kazançlar bugüne getirilirken artırım/iskonto uygulanır.
- SGK gelirinin peşin sermaye değeri gibi kalemler tazminattan indirilir.
- Zarar görenin kendi kusuru varsa tazminat bu oranda azalır.
- Tedavi, bakıcı ve iyileştirme giderleri ayrı kalemler olarak talep edilir; araç yalnızca kazanç kaybını hesaplar.
Trafik kazalarında zorunlu mali sorumluluk sigortasının rolü
Trafik kazalarında, kusurlu aracın zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortası, poliçe limitleri dahilinde maddi ve bedensel zararları karşılamakla yükümlüdür. Zarar gören kişi, önce kusurlu sürücünün sigorta şirketine başvurarak tazminat talep eder; sigorta şirketinin yasal süre içinde yanıt vermemesi veya teklifin yetersiz kalması halinde dava veya tahkim yoluna gidilebilir. Poliçe limitini aşan zararlar için ise doğrudan kusurlu sürücüden veya araç sahibinden talepte bulunulabilir.
Sigorta şirketine yapılan başvurularda, Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvuru imkânı da bulunur; bu yol, mahkemeye kıyasla genellikle daha hızlı sonuçlanır ve belirli bir tutara kadar olan uyuşmazlıklar için tercih edilebilir. Aracımızdaki hesap, sigorta şirketinden mi yoksa doğrudan sorumlu kişiden mi talep edileceğine bakılmaksızın, zararın toplam tutarına ilişkin kaba bir gösterge sunar.
Manevi tazminat ayrıca talep edilebilir mi?
Araç yalnızca maddi (kazanç kaybına dayalı) tazminatı hesaplar. Bedensel zarara uğrayan kişi, ayrıca yaşadığı acı ve üzüntü için manevi tazminat da talep edebilir; manevi tazminat miktarı maluliyet oranına bağlı matematiksel bir formülle değil, hâkimin olayın ağırlığını, tarafların sosyal ve ekonomik durumunu değerlendirerek takdir ettiği bir tutardır.
SGK'dan bağlanan gelirin tazminata etkisi
İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle SGK tarafından bağlanan sürekli iş göremezlik geliri varsa, bu gelirin peşin sermaye değeri, işverenden talep edilecek maddi tazminattan mahsup edilir; böylece aynı zarar için mükerrer ödeme önlenir. Bu mahsup işlemi teknik bir hesap gerektirdiğinden, araç bu kalemi dahil etmez ve bilirkişi incelemesinde ayrıca hesaplanır.
Bilirkişi raporuna itiraz nasıl yapılır?
Mahkemenin görevlendirdiği bilirkişi, maluliyet oranını, kusur dağılımını ve tazminat hesabını içeren bir rapor sunar; taraflar bu rapora karşı, raporun tebliğinden itibaren kanunda öngörülen süre içinde yazılı itirazlarını sunabilir. İtirazda, bilirkişinin hangi hesaplama yöntemini yanlış uyguladığı, hangi veriyi gözden kaçırdığı somut biçimde gösterilmelidir; genel ve soyut itirazlar genellikle mahkemece dikkate alınmaz. Ciddi ve haklı itirazlar üzerine mahkeme, ek rapor isteyebilir veya yeni bir bilirkişi heyeti görevlendirebilir.
Maluliyet oranına ilişkin itirazlarda, adli tıp kurumu veya yetkili sağlık kurulu raporu da ayrıca değerlendirmeye alınabilir; bu nedenle tazminat davalarında bilirkişi raporunun dikkatli incelenmesi, davanın sonucunu doğrudan etkileyen kritik bir aşamadır.
İş kazasından doğan talepler iş hukuku kapsamında değerlendirilir.