Hesaplama
Dava harcı nedir?
Dava açmak devletin yargı hizmetinden yararlanmak anlamına gelir ve bu hizmet karşılığında harç ödenir. Konusu para ile ölçülebilen davalarda harç, dava değerine göre hesaplanan nispi harçtır. Bu araç, dava öncesinde yaklaşık bir maliyet fikri vermek için hazırlandı.
Yasal dayanak
Yargı harçları 492 sayılı Harçlar Kanunu ve ekli tarifede düzenlenir. Nispi karar ve ilam harcının dörtte biri dava açılırken peşin ödenir, kalanı kural olarak kararla tamamlanır. Oranlar her yıl yeniden değerleme katsayısına göre güncellenir.
Hesaplama mantığı
Araç, girdiğiniz dava değerini örnek olarak kullanılan binde 68,31 nispi harç oranıyla çarpar; çıkan tutarın dörtte birini peşin harç olarak gösterir.
Örnek
Dava değeri 280.000 TL olan bir alacak davasında nispi harç yaklaşık 280.000 × 0,06831 ≈ 19.127 TL; peşin harç bunun dörtte biri, yaklaşık 4.782 TL olur.
Araca dahil olmayan giderler
- Nispi harca ek olarak maktu başvurma harcı alınır.
- Tebligat, bilirkişi ve keşif giderleri için gider avansı yatırılır.
- Vekâletname için ayrıca harç ve baro pulu ödenir.
- Bazı davalar harçtan muaftır; ödeme gücü bulunmayanlar adli yardım talep edebilir.
- Dava kısmen veya tamamen kazanılırsa, ödenen harçların bir kısmı karşı taraftan tahsil edilmek üzere talep edilebilir; araç bu geri alım ihtimalini hesaba katmaz.
Hangi davalar harçtan muaftır?
Kanun bazı dava türlerini, konunun toplumsal önemi veya tarafların korunması amacıyla harçtan muaf tutar. Nafaka davaları (hem açılışta hem de kararda) harçtan muaftır; bu, nafaka talep eden tarafın mali gücü yetersiz olsa dahi davaya erişimini kolaylaştırmak içindir. İş mahkemelerinde görülen bazı davalarda da işçi lehine harç kolaylıkları bulunur. Tüketici mahkemelerinde açılan ve değeri belirli bir sınırın altında kalan davalarda da harç alınmayabilir; bu sınırlar dönemsel olarak güncellenir.
Harçtan muafiyet, yargılama giderlerinin tamamından muafiyet anlamına gelmez; bilirkişi ücreti, tebligat gideri gibi kalemler için gider avansı yine de istenebilir. Muafiyet kapsamının somut dosyanıza uygulanıp uygulanmadığını baştan netleştirmek, bütçe planlaması açısından faydalıdır.
Belirsiz alacak davasında harç nasıl hesaplanır?
Alacağın tam miktarının dava açılırken bilinmediği durumlarda, belirsiz alacak davası açılarak harç başlangıçta gösterilen asgari değer üzerinden ödenir; yargılama sırasında gerçek miktar netleştiğinde (örneğin bilirkişi raporuyla) talep artırılır ve bu artışa karşılık gelen ek harç o aşamada tamamlanır. Bu yol, dava değerinin baştan tam olarak kestirilemediği (özellikle tazminat davaları gibi) durumlarda sıkça tercih edilir.
İstinaf ve temyiz aşamasında ayrıca harç ödenir mi?
İlk derece mahkemesi kararına karşı istinaf ya da temyiz yoluna başvurulduğunda, bu başvuru için ayrıca maktu bir harç ödenir; bu, dava açılırken ödenen nispi harçtan farklı ve görece düşük bir tutardır. Kanun yoluna başvuran taraf lehine karar çıkarsa, bu harç ve diğer yargılama giderleri karşı taraftan tahsil edilmek üzere talep edilebilir.
Harç eksik yatırılırsa veya hiç yatırılmazsa dava ne olur?
Dava açılırken peşin harcın hiç yatırılmaması veya eksik yatırılması halinde, mahkeme davacıya eksikliği tamamlaması için kesin bir süre verir; bu süre içinde eksik harç tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır. Yargılama sırasında talep edilen tutarın (örneğin bilirkişi raporuyla) artması durumunda da, artan kısma ilişkin ek harcın belirli bir süre içinde tamamlanması gerekir; aksi halde bu artırılan kısım değerlendirmeye alınmayabilir.
Harcın doğru hesaplanması, yalnızca dava açılışında değil, yargılamanın ilerleyen aşamalarında da (örneğin ıslah yoluyla talebin artırılması durumunda) önem taşır; bu nedenle dava değerinin ve buna bağlı harcın başlangıçta doğru belirlenmesi, sürecin gecikmeden ilerlemesini sağlar.
Dava öncesi arabuluculuğun zorunlu olup olmadığını bir avukatla birlikte değerlendirmek sürpriz giderlerin önüne geçer.